Apartheid.html



Apartheid: een bord behoudt een strand voor aan blanken.

Apartheid was het officiële systeem van rassensegregatie dat tussen 1948 en 1990 in Zuid-Afrika en het huidige Namibië in werking was. Het woord apartheid komt uit het Afrikaans en is als leenwoord in bijna elke andere taal onvertaald opgenomen. Het eerste bekende gebruik van het woord was in 1919, tijdens een toespraak van Jan Smuts, de toenmalige eerste minister van Zuid-Afrika.

In reactie op de toespraak van Jan Smuts heeft Hendrik Verwoerd eens gezegd dat hij in plaats van apartheid liever hoorde dat men het systeem omschreef als goed nabuurschap. Hendrik Verwoerd die in Zuid-Afrika verbleef was Nederlander en belangrijk vormgever van het apartheidsysteem. Het systeem bestond al langer, maar was niet officieel ingevoerd.

bewerk Thuislanden

Er werden tien "zelfstandige gebiedsdelen" voor de zwarte bevolking ingesteld, de zogenaamde thuislanden. Vier van deze thuislanden, Bophuthatswana, Ciskei, Transkei en Venda, werden door Zuid-Afrika als onafhankelijke staten beschouwd, maar door geen enkel ander land erkend.

bewerk Afrikaans

Het Afrikaans was gedurende deze periode de dominante taal van Zuid-Afrika. Vandaag de dag is deze invloed nog steeds merkbaar gezien het feit dat de meeste zwarten het Afrikaans als tweede taal hebben en vaak geen Engels spreken. Alhoewel het Engels in opmars is, bleef en blijft het Afrikaans een belangrijke taal, zij het in sommige plaatsen meer dan andere. Vooral in de apartheidperiode was het dé taal van Zuid-Afrika.

bewerk Officiële invoering

Voor gebruik door blanken: dit openbare perceel en de gerieven ervan zijn uitsluitend bedoeld voor het gebruik door blanken. - Op last van de provinciale secretaris.

Het apartheidsbeleid werd ingevoerd, met officiële wetten zoals de wet op verbod van gemengde huwelijken en dergelijke, deze wetten verboden onder meer dat mensen van verschillende rassen konden trouwen zodat het ras zuiver gehouden kon worden. Er waren ook wetten voor het gebruik van vervoer en het binnentreden van gebouwen en/of openbare gelegenheden, deze wet heette: de wet op aparte gerieven en zorgde ervoor dat zwarten op een apart strand moesten zwemmen, en de achterdeur van banken en winkels moesten gebruiken. Het was ook niet toegestaan voor een blanke man om een zwarte vrouw alleen naar huis te brengen, een man moest zijn vrouw, of een vriend meenemen, anders kon diegene worden aangehouden en worden bestraft.

Hier volgen enkele apartheidswetten:

• De wet op verbod van gemengde huwelijken (1949)
• De ontuchtwet (1950) - verbod op seksuele relatie met ander ras.
• De wet op bevolkingsregistratie (1950) - het registeren van ras was verplicht.
• De groepsgebiedenwet (27 april 1950) - werkverbod van andere rassen in stedelijke gebieden.
• De wet op aparte gerieven (1953) - verbod op het gebruiken van dezelfde openbare voorzieningen.
• De wet op Bantoe-onderwijs (1953) - zwarten werden onderwezen in het Afrikaans
• De wet op werkgelegenheden (1956) - betere banen waren gereserveerd voor blanken.
• De wet op bevordering van Bantoe-zelfregering (1958) - bevorderen van onafhankelijkheid van thuislanden.

Het raciale planningsraamwerk waarbinnen de apartheid werd uitgevoerd door opeenvolgende kabinetten kan worden gekenschetst door een toespraak van Verwoerd uit mei 1952 als minister van Naturellen Zaken tot het Zuid-Afrikaanse parlement, waarin hij onder andere de volgende punten aanvoerde:

• Elke stad ("town or city"), vooral industriële steden, moet één bijbehorende zwarte township hebben;
• Townships moeten groot zijn en moeten zo worden geplaatst dat ze zich kunnen uitbreiden zonder over te lopen in een ander raciaal groepgebied;
• Townships moeten op een adequate afstand van blanke gebieden worden geplaatst;
• Zwarte townships zouden moeten worden gescheiden van blanke gebieden door een gebied met industriële gebieden, waar zich industrieën bevinden of zijn gepland;
• Townships zouden zich op een eenvoudige vervoersafstand van een stad moeten bevinden, het liefst door spoor- en niet door wegtransport;
• Alle raciale groepgebieden zouden zo moeten worden geplaatst dat ze toegang bieden tot de gezamenlijke industriegebieden en het zakendistrict (CBD) zonder dat het reizen door het groepgebied van een ander ras nodig is;
• Er zouden geschikte open-buffergebieden rond de zwarte township moeten zijn, waarvan de breedte zou moeten afhangen van of de grens wel of niet tegen dicht- of dunbevolkte blanke gebieden aan ligt;
• Townships zouden zich op een aanzienlijke afstand van hoofd- en meer specifiek nationale wegen moeten bevinden, waarvan het gebruik voor lokaal transport zou moeten worden ontmoedigd;
• Bestaande verkeerd gesitueerde gebieden zouden moeten worden verplaatst;
• Iedereen wil zijn [sic] bedienden en zijn arbeiders, maar niemand wil een locatie voor inheemsen in de buurt van zijn eigen buitenwijk (Williams, 2000:167-168 in Winchester, H.P.M., et al., 2003^[1]).

bewerk Internationale gevolgen

Toen India in 1947 onafhankelijk werd en binnen het Gemenebest bleef, besloot Hendrik Verwoerd de onafhankelijkheid van Zuid-Afrika binnen het Gemenebest aan te vragen. De aanvraag werd verworpen met als argument dat het systeem van rassensegregatie geen gewenste regeringsvorm was. Het apartheidsysteem kreeg enorm veel kritiek, vooral van het Indiase lid van het Gemenebest. Ook Canada was fel tegenstander van het systeem. Uiteindelijk leidde de kritiek tot de onafhankelijkheid van Zuid-Afrika, zonder dat het lid bleef van de Gemenebest. Zuid-Afrika werd als gevolg van haar rassenbeleid ook uit vele internationale organisaties verbannen.

In Zuid-Afrika leidde de apartheid tot van staatswege gescheiden leefgebieden van blanken enerzijds en zwarten anderzijds. Zuid-Afrika had vanwege de apartheid met een economische boycot te maken. Nadat Nelson Mandela in 1990 na 27 jaar gevangenschap uit de Victor Verstergevangenis werd vrijgelaten en met zijn partij ANC aan de macht kwam, werd de apartheid formeel opgeheven. In 1994 werden de eerste algemene, voor alle rassen toegankelijke, verkiezingen gehouden, waarna Mandela president werd.

bewerk Heden

Alhoewel apartheid officieel ten einde is gekomen bestaat er bij bepaalde mensen nog steeds een gevoel van minachting ten opzichte van de zwarte, kleurling- of blanke bevolking.

In Zuid-Afrika ligt het discriminatiepercentage tussen kleurlingen die zwarten discrimineren hoger dan blanken die zwarten discrimineren. Een kleurling zal dan ook nooit graag aangesproken worden als zwart, wat in de Verenigde Staten wel vaak gebeurt, dit leidt vaak tot onbegrip. Het discriminatiepercentage is bij ouderen overigens ongeveer gelijk aan dat van de jeugd, dit heeft er vaak ook mee te maken dat jongeren dit van hun ouders of grootouders meekrijgen. Op school kan dit tijdens geschiedenislessen leiden tot onbegrip. Zo zouden sommige proapartheidouders scholen opbellen om hun beklag te doen bij de school over het belachelijk maken van het systeem. Vooral net na de afschaffing van apartheid als officieel stelsel gebeurde dit vaak. Het percentage van gemengde huwelijken in Zuid-Afrika is nog steeds erg laag en de gemeenschappelijke acceptatie is niet te vergelijken met die in Europa.

bewerk Noten

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Apartheid van Wikimedia Commons.